از «برای…» تا «من ایرانم» | چرا شروین حاجیپور دوباره جنجال به پا کرد؟
رویداد۲۴ | مازیار وکیلی- به نظر میرسد اعتراضات ایران از سال ۱۴۰۱ به بعد تنها یک پدیده سیاسی یا اجتماعی نبوده، بلکه به حوزه فرهنگ و هنر نیز سرایت کرده است. در جریان اعتراضات پس از درگذشت مهسا امینی، معترضان به دنبال اثری هنری بودند که بتواند احساس جمعیشان را بازتاب دهد. در چنین فضایی، شروین حاجیپور با ایدهای ساده اما اثرگذار به صدای بخش بزرگی از جامعه تبدیل شد.
شروین حاجی پور چند جمله برگرفته از نوشتههای کاربران شبکههای اجتماعی را با ملودیای ساده و اندوهگین در قطعه «برای…» کنار هم گذاشت. این آهنگ بهسرعت فراگیر شد و به یکی از نمادهای فرهنگی اعتراض تبدیل شد؛ اثری که میلیونها بار بازنشر شد و در بسیاری از ویدیوهای اعتراضی شنیده میشد. قطعه «برای…» نهتنها در داخل ایران، بلکه در سطح جهانی نیز بازتاب گستردهای داشت و در نهایت جایزه گرمی را برای حاجیپور به ارمغان آورد؛ معتبرترین جایزه موسیقی جهان که پیش از او تنها دو ایرانی دیگر یعنی حمید سعیدی و کیهان کلهر موفق به کسب آن شده بودند. نکته جالب توجه درباره شروین حاجی پور این است که او تنها کسی است که توانسته این جایزه را به صورت انفرادی کسب کند. چرا که کلهر و سعیدی در همکاری با گروههای موسیقیایی موفق به کسب این جایزه شدند.
اکنون، با انتشار قطعه «من ایرانم»، او بار دیگر در متن یک فضای اعتراضی قرار گرفته است. این اثر تنها چند ساعت پس از انتشار، میلیونها بار دیده شد و بار دیگر نشان داد موسیقی میتواند زبان بیان تجربههای جمعی اعتراضات سال ۱۴۰۴ باشد.
روزگار شروین پس از «برای…»
بیشتر بخوانید:
شروین حاجی پور خواننده ترانه «برای» کیست؟
بازگشت محدودیتهای عجیب برای هنرمندان؟ | شروین حاجیپور: حراست مانع حضورم در باشگاه شده است
صدای شروین خط قرمز بود، صدای نانسی مجاز؟ | دوگانه عجیب موسیقی در پسر دلفینی ۲
انتشار «برای…» مسیر حرفهای حاجیپور را وارد مرحلهای پیچیده کرد. او پس از انتشار آهنگ برای سه سال ممنوع الکار شد. تا این که در سال ۱۴۰۴آهنگی بنام «واقعی» منتشر کرد. انتشار این آلبوم به صورت رسمی مناقشاتی را برانگیخت و باعث بروز واکنشهایی شد که همه را شگفت زده کرد.
برخی گرفتن مجوز توسط شروین حاجی پور را به واسطه همکاری او با نهادهای امنیتی دانستند. شروین حاجی پور هم به قدری از این اتفاق رنجیده خاطر شد و در توئیتی نوشت: «بعد از سه سال ممنوع الفعالیتی بالاخره تونستم آلبومم بذارم برای انتشار. این چه تضادی با منافع جمعی مردممون داره؟ خب نمیخوام برم از ایران و میخوام کار کنم. چطوری میتونین انقدر بیمعرفت و نامرد باشین که واسه ایمپرشن هر مزخرفی ببندین به آدم. بمیرم اگر آدم فروشی کرده باشم.»
این واکنشها پرسشی مهم را مطرح کرد: آیا فعالیت در چارچوبهای رسمی لزوماً به معنای همسویی سیاسی است؟ با این فضای تنگی که اپوزوسیون در فضای مجازی ایجاد کردهاند و اتهامات ریز و درشتی که به دیگران وارد میکنند هر کاری به جز مدح و ثنای ایده سیاسی آنها پیشاپیش محکوم است. فضای ارعابی که اپوزیسیون جمهوری اسلامی ایجاد کردهاند چنان دایره را بر دیگران تنگ کرده که سانسور و سخت گیری حاکمیت در برابر آن لطیف و انسانی به نظر میرسد.
شروین با وجود تمام این اتهامها در دوران جنگ دوازده روزه و بعد از اعتراضات دی ماه ۱۴۰۴ رویه خود را تغییر نداد و با انتشار دو آهنگ به این حوادث واکنش نشان داد.
چرا آثار شروین حاجیپور به سرعت فراگیر میشود؟
نخستین ویژگی آثار حاجیپور، سادگی بیان است. اشعار او زبان روزمره و تجربههای ملموس نسل جوان را بازتاب میدهد؛ موضوعاتی که برای مخاطب آشنا و قابل لمس است. همین سادگی باعث میشود آثارش به سرعت در حافظه جمعی جای بگیرد.
دومین نکته، فاصله گرفتن از بیان ایدئولوژیک است. او به جای شعارهای کلان سیاسی، از زیست روزمره، امید، فقدان و دغدغههای فردی و اجتماعی سخن میگوید؛ رویکردی که با تجربه بسیاری از جوانان همخوانی دارد.
سومین عامل، لحن و ملودی احساسی آثار اوست. موسیقیای که با حالوهوای عمومی جامعه همنوا میشود و حس همدلی ایجاد میکند. او با استفاده از همین چند روش ساده توانسته در چند سال اخیر تبدیل به نماد اعتراض در حوزه موسیقی شود. در قطعه «من ایرانم» نیز این ویژگیها دیده میشود و او با یک موسیقی ساده سوالاتی را در ذهن مخاطب ایجاد میکند که تکان دهنده است؛ سهم این رفتگان از ایران چقدر بود؟ و آیا اینها ایرانی نبودند که برای زیستن در یک شرایط طبیعی جان خود را فدا کنند؟
واکنشها به آهنگ شروین هم جالب توجه بود. از یک طرف ویدئوی او بسیار دیده شد و از طرف دیگر حامیان جان فدای پهلوی به شروین حمله کردند که با وجود مجوزی که از وزارت ارشاد گرفته، حق ندارد درباره اعتراضات اخیر آهنگ بخواند.
با این حال، آنچه روشن است این است که موسیقی حاجیپور همچنان برای بخشی از جامعه به ابزاری برای بیان احساسات و تجربههای مشترک تبدیل شده است. مردمی سوگوار و غم زده که ظاهراً تمام اُمید خود را از دست دادهاند.
